تعريف روش تحقيق

مبناي يك كار را از نظر علمي، سيستماتيك، نظام مند بودن و بر پايه علت و معلول

تعريف تحقيق

با ريشه حق در باب تفعيل به معني در آوردن حق مطلب

تعريف علم

شناختي است از پديده ها به طور تجربي، منطقي، سيستماتيك (به نظم نظام مند) جهت يافتن قانون

ويژگي هاي علم

ابطال پذيري، تكرار پذيري، تجربه پذيري

انواع منطق

قياس: از كل به جزء، كلي است، مي توان در مرحله كلي رآي داد

استقراء: از جزء به كل. مبناي علمي قوي دارد. توجه بيشتر به برنامه ريزي و يافتن ريشه ها دارد

تمثيل: بناي استدلالي ندارد چون بنايي منطقي براي استدلال ندارد.

طبقه بندي علوم

فلسفه، رياضيات، نجوم، هندسه، فضائي

آناتومي، پزشكي، زيست شناسي، علوم طبيعت

ادبيات، هنر، فلسفه، علوم انساني

طبقه بندي علوم براي تخصصي تر شدن آن و پرداختن به نياز هاي خاص تر انسان است.

علم تجربي

 از روابط كمي پديدارها صحبت مي كند به منظور يافتن قوانين

علم: حركت از مجهول به معلوم است.  از دانستن در مقابل ندانستن براي شناخت و درك حقيقت و پي بردن به چرائي هاي مطالب.

تحقيق علمي: شخص محقق را به مثابه حركتي است كه نابينا با عصا انجام مي دهد.

عصاي محقق: ابزار تحقيق و روش سند شدن در مقابل اقداماتي كه بايد انجام شود.

دانشمند: كشف حقايق مي كند و بايد با ابزار تحقيق آشنا باشد.

شناخت علمي: پي بردن به علت مسئله براي رسيدن به حقيقت مطلب

عنوان تحقيق: علت بالا رفتن قيمت مسكن در تهران و تأسي آن در شهر هاي بزرگ

بيان مسئله: گران شدن مسكن در تهران

با توجه به عدم افزايش جمعيت

عدم اتفاق هاي مورد خاص

علي رغم ساخت و سازهاي زياد

با وجود آنكه 30% از خانه هاي مسكن نيز خالي مي باشند

اگر مسكن نيست چرا خاليست

اگر مصالح نيست پس چرا ساخت و ساز زياده

اگر توزيع عادلانه است پس چرا بازار سياه وجود دارد.

بيان مسئله يا موضوع تحقيق: عبارتست از شرايطي كه در ذهن محقق يا پژوهشگر به وجود آمده و ايجاد سؤال كرده و نتيجتاٌ پروهشگر را واداشته تا در آن مورد تحقيق كند و به كند و كاو بپردازد.

مثل افزايش قيمت زمين، آپارتمان و ...

مسئله عنوان شده:  مشكلي است كه محقق به حل آن علاقمند است و مي خواهد به هر شكل ممكن راه حل  آن را پيدا كند و خود را به هدف برساند. هنگامي كه محقق چنين تفكر يا خواسته اي دارد مي توان به اين نكته رسيد كه وي موضوع و مسئله تحقيق خود را پيدا كرده است اما در بسياري موارد اتفاق مي افتد كه محقق از بيان آن به صورتي كه ديگران نيز آن را درك كنند و احساس مشابه داشته باشند عاجز است.

توجه: به خاطر داشته باشيم كه بيان مسئله معمولاٌ به صورت سؤال صورت نمي گيرد اما محتواي مسئله غالباٌ پرسش هاي زيادي را در بردارد.

اين همه خانه خاليست اما از گراني نمي شود خانه خريد، عجيب است كرايه رفته بالا

اقتصاد= توليد + توزيع                   توليد= بر مبناي نياز

بيان مسئله به صورتي مطرح مي شود كه چگونگي بررسي متغير يا متغير هاي تحقيق، مكان و دامنه تحقيق و وسعت زمينه تحقيق را مشخص كند

به بيان ديگر به گونه اي بايد باشد كه متغير ها و مكان و وسعت دامنه مشخص شود.

منظور از چگونگي بررسي متغير يا متغيرها اين است كه بايد مفهوم توسعه و مسئله تحقيق معلوم شود كه در اين تحقيق مراد يا منظور ما توصيف سطحي يا مطالعه و مقايسه جامع و عميق و يا آنكه بررسي روابط موجود و تعيين همبستگي ها و بالاخره يافتن روابط علت و معلول در تحقيق است.

يك قاعده كلي براي بيان مسئله موضوع تحقيق اين است كه كليه سؤالات به روشني و وضوح پاسخ داده شوند:

1)     چه كسي كار پژوهش را انجام مي هد (دانشجو)

2)     چه متغير يا متغيرهايي مورد نظر است كه بايد در تحقيق تحت مطالعه قرار گيرد

3)     چگونه پژوهش انجام شود

4)     پژوهش يا تحقيق در كجا و در چه محيطي و در چه محدوده اي مورد بررسي قرار مي گيرد

5)     زمان پژوهش، چه وقت و در چه دوره زماني

يك طرح شامل مراحل بالا در يك خط يا يك پاراگراف

هدف تحقيق، بيان مسئله، اهميت تحقيق، فرضيه يا مخاطب تحقيق، سؤالات ويژه تحقيق، محل تحقيق

عنوان:

بيان مسئله:

هدف تحقيق:  (در يك پاراگراف)

Think Global, Apply Local

فرضيه:

حدس يا گمانه زني است آگاهانه علمي قابل بررسي، مرتبط با موضوع كه بتواند به كمك هدف تحقيق بيايد، رابطه دقيق با مسئله تحقيق دارد، قابليت آزمايش دارد.

1- فرضيه براساس تأثير تفاوت دو يا چند متغير  (مستقل و وابسته)

بكارگيري مديريتي خشك و مستبد در مقايسه با مديريت مشورتي و قابل انعطاف در بازدهي كار كاركنان يك كارخانه

2- فرضيه بر پايه همبستگي و رابطه چند متغير با يكديگر

بررسي عوامل مؤثر در ورشكستگي صنايع كارخانجات و اقتصاد كشاورزي

مثال:

عنوان: تأثير نگرش ديني به عقب ماندگي ما در جهان معاصر

بيان مسئله (مشكل): برا ما چه گذشت كه بنا بود الگوي جهانيان شويم و سهم ما از دين تنها جه شد

فرضيه: آيا نحوه نگرش مذهبي ما تأثيري بر اين سياه زخم داشته است

روش: باتمسك بر استاداني چون.....، پيمايشي، ميداني

هدف: بر آنم كه راه و مرهمي بر اين عقب ماندگي يابم

روش گردآوري اطلاعات: آمار و اطلاعات، مصاحبه، پرسشنامه، اسنادي، كتابخانه

متغير: آنچه بيش از يك ارزش به آن اطلاق شود.

تعريف متغير: واژه متغير به ويژگي يا فاكتوري اطلاق مي شود كه بيش از يك ارزش به آن اختصاص داده شده است و تغييرات را از فردي به فرد ديگر يا موضوعي به موضوع ديگر يا شيئي به شيئي ديگر نشان مي دهد.

مثال: قد، وزن، رنگ، ... كه از انواع متغيرها محسوب مي شود.  در كنار اين لازم است بدانيم متغيرها يا گسسته اند يا پيوسته.

متغير گسسته: فقط مجموعه اي از ارزش هاي معين به آن اختصاص داده مي شود مثل تعداد

اعضاي خانواده يك نفر كه 5/1 نفر نداريم.

بررسي موقعيت اقتصادي خانواده بر پيشرفت تحصيلي فرزندان

پيوسته مثل اندازه ها، زمان كه از هم جدا نمي شود

در علم آمار و تحقيق، متغير ها به 3 دسته مستقل، وابسته و مزاحم تقسيم مي شوند.

متغير مستقل: متغيري است كه محقق يا پژوهشگر مي تواند در آن تغيير و اصلاح ايجاد كند و دستكاري آن منطبق با خواست پژوهشگر است.

متغير وابسته: تأثير متغير مستقل بر آزمودني، آنچه كه مورد بررسي ماست متغير وابسته را نشان مي دهد.

در مثال بالا:  پيشرفت تحصيلي دانش آموز بر اثر تأثير و تأثر وضعيت اقتصادي متغير وابسته را نشان مي دهد.

متغير مزاحم: در بسياري از مواقع موجب پيدايش انحراف در تحقيق مي شود يعني پژوهشگر ناخواسته گرفتار پرسش هاي پديد آمده در ذهن پژوهشگر مي شود كه ضربه به كار تحقيق وارد مي آورد زيرا عمده ترين تفاوت تحقيقات علوم مادي يا فيزيكي و علوم انساني وجود متغيرهاي ناخواسته يا مزاحم در امرتحقيق است.

متغيري متغير مستقل است كه تأثير گذار باشد.

انواع فرضيه:

فرضيه يك سويه: فرضيه اي كه در آن پژوهشگر هم مقصود و منظور خود را به صراحت و بدون هيچگونه ابهامي ابراز مي دارد و قوياً مصر است كه اين چنين است و بيانيه ضمني به ذهن پژوهشگر بيان گر مطلب است.

مثال: به نظر مي رسد كه عدم توجه وزارت كار در اخراج افراد افغاني شاغل در كار، عامل عمده نارساني هاي و غيره در امر مسكن باشد.

فرضيه دو سويه: غالباً متأسفانه مد تحقيقات امروز شده است در بيشتر اوقات موجب سردرگمي محقق شده است و خود محقق هم نمي داند دنبال چيست چون آنقدر در پهلو صحبت كرده كه رشته اصلي مطلب از دستش گسيخته است.

مثال: به نظر مي رسد كه سيستم بهداشت و درمان ما احتياج به بازنگري دارد.

توصيه به پژوهشگران: دنبال فرضيه دو سويه هيچگاه نرفته زيرا تبعات دو پهلو سخن گفتن را دارد.

محدوده تحقيق: منطقه و محدوده جغرافياي اجراي طرح و تحقيق.  بررسي مراكز آموزش از راه دور در منطقه 20 آموزش و پرورش تهران بزرگ

جامعه تحقيق: بيان جزئي و دقيق تمامي افراد و يا عناصر مورد مطالعه، دانش آموزان، مقطع دبيرستان، دختر، نوبت اول، سال دوم (مقطع تحصيلي- سن- جنس- پايه تحصيلي- منطقه- شهر)

محدوديت تحقيق: عدم دسترسي به آمار دقيق و امساك سازمان ها و افراد در بيان آمار، اطلاعات و تمامي آنچه محقق بدان نياز دارد.  در اين بخش و پس از اتمام كارهاي اين بخش به بخش: من اين را توصيه مي كنم مي رسد و راه هاي گذر از اين مرحله را به محققان بعدي توصيه مي كند كه خود راهي است در تميز تحقيق و كپي.

اهميت تحقيق: پژوهشگر جهت پي بردن به اهميت تحقيق به بررسي جوانبي از تحقيق مي پردازد كه داراي مزيت هايي است و اين مزيت ها اولويت تحقيق وي را مي رسانند به تحقيق داشته باشد كه چرا اين موضوع را انتخاب كرده است؟ جواب: به منظور يافتن راهكارهاي مطلوب و و ارائه آن به مسئولين ذيربط.

روش هاي عمده تحقيق

- تحقيق تجربي

- تحقيق برآوردي و پيمايشي

   ميداني، توصيفي، پس رويدادي، سنجشي، كاربردي و گاهي بنيادي

- ارزيابي و توصيفي

- تحقيق تاريخي

روش تحقيق پيمايشي:

گردآوري اطلاعات با طرح و نقشه قبلي براي توصيف، پيش بيني و تجزيه و تحليل روابط بين متغيرها. در پيمايش نقشه را از قبل داريم

مثل بررسي ميزان وضعيت اشتغال فارغ التحصيلان دانشگاه آزاد اسلامي در سازمان هاي دولتي

مثل بررسي ميزان جمعيت شاغل در كشور

مي دانيم كه پيمايش همان سنجش است، ميخواهيم كه بدانيم سپس تعميم دهيم.  مورد يك، Case Study  كوچك است و نتايج آن به ساير واحدها قابل تسري نيست ولي بررسي وضعيت اشتغال در كل كشور يك پيمايش است چون يك مورد نيست.

مواردي كه تحقيق نيستند بلكه تحقيق نما هستند

1-   تحقيق تنها جمع آوري اطلاعات نيست

2-   تحقيق تنها انتقال حقايق از جائي به جائي ديگر نيست

3-   تحقيق تنها جستجوي اطلاعات نيست

4-   تحقيق تنها يك شعار تبليغاتي و خود و ديگر فريبي نيست

طرح تحقيق شامل مراحل زير مي باشد

1-   بيان مسئله

2-   فرضيه

3-   اهميت مسئله

4-   تعاريف و اصطلاحات

5-  مروري بر ادبيات تحقيق ( هركس به فراخور تحقيق خودش، در حوصله تحقيق خود اطلاعاتي، ولو از روزنامه ها جمع آوري مي كند، دسته بندي مي كند و درجه بندي مي كند كه عندالزوم با راهنمائي استاد راهنما و مشاور منتخب از آنها به عنوان ادبيات تحقيق در نظر گرفته مي شود).

6-   يافته ها

7-   تجزيه و تحليل

8-   نتيجه گيري

روائي Validity

بيانگر اين است كه سوال واقعاٌ آنچه را بايد اندازه بگيرد مي گيرد؟ طرح پرسش هاي درست با عباراتي كه ابهامات آن به حداقل ممكن برسد شرط اساسي روائي پرسش نامه است. (معنائي اصطلاحات بايد به روشني تعريف شود به طوريكه براي همه پاسخ دهندگان مفهوم واحدي داشته باشد).

پايائي Reliability يا تكرار پذيري

مربوط به ثبات يعني حصول يك نتيجه به طور مكرر با اجراي مجدد پرسش نامه و مقايسه نتايج آن با پرسش نامه قبلي مي تواند اعتبار و پايائي آن را استنباط كرد.

روش هاي مرتبط با اهداف تحقيق پيمايش

1-  با تكيه بر واقعيت نمائي در زمينه مورد مطالعه به گردآوري اطلاعات پرداخته و نتايج به طور كمي به تصوير كشيده مي شود.

2-  مطالعه مقايسه اي. در اينجا نيز به توصيف آنچه كه در واقعيت رخ داده مي پردازيم، البته اين كار علي نيست و تحليل نمي كند چون فاقد فرضيه است و بناي آن اينگونه است.

3-  يافتن همبستگي بين دو يا چند متغير كه در اينجا ارتباط مثبت و منفي آنها را پيدا مي كند، اين كار تقريباٌ فراتر از و مورد قبلي يعني روش هاي مقايسه اي و واقعيت نمايي است.

اما مورد عالي تر آن:

4-  مطالعه علي پديده ها بدون دخالت مستقيم در آنهاست. در اينجا محقق داراي فرضيه است و بنابراين با دست پر به كار مي پردازد و تنها با ذكر و وصف و غيره خود را مشغول نمي كند.

چارچوب نظري يك الگوي تحقيق مفهومي است مبني بر وجود روابط تئوريك ميان شماري از عواملي كه در مورد مسئله پژوهش با اهميت داده شده اند.

پديد آوردن چنين چارچوب مفهومي به ما كمك مي كند تا روابط خاصي را در نظر بگيريم و آنها را بيازمائيم و درك خود را در زمينه پويائي هاي موقعيتي كه قرار است پژوهش در آن صورت گيرد بهبود بخشيم.

براي جمع آوري اطلاعات تكيه بر چهار نكته اساسي داريم:

1- استخراج اطلاعات، آمار، ارقام و فيگورهاي مرتبط با موضوع تحقيق كه مي بايست به آن استناد شود يعني پايه اصلي كار تحقيق مبنتي است بر آمار

2- نظر خواهي از افراد صاحب نظر و ذيصلاح در اينجا ناگزير به استفاده و توزيع پرسش نامه مي شويم. در اين مرحله مجموعه سؤالاتي كه پژوهشگر طراحي مي كند بايد با توجه به نيازهاي اطلاعاتي جهت گردآوري داده ها تدوين شود.  زيرا اساساٌ  به سؤالاتي پاسخ داده مي شود كه اطلاعات مورد نياز محقق براي تجزيه و تحليل آن مورد نياز است.

3- انواع پرسشنامه

از رايج ترين طرح پرسش نامه، پرسشنامه عادي با نام و بي نام است.  تعدادي سؤال به دنبال يكديگر نوشته مي شوند. براي هر يك از سؤالات جواب هاي احتمالي يا جاي خالي منظور مي كنيم.  پاسخ دهنده جواب سؤال را در قسمتي كه مشخص كرده ايد را مي نويسد يا اگر جاي خالي براي آن مشخص كرده ايد. مثل طيف ليكرت

خصوصيات يك پرسشنامه مناسب"

1- معمولاٌ بايد داراي مقدمه كوتاه  و روشن باشد و به موضوع مهمي مربوط باشد

2- تعداد پرسش ها از حد معمول بيشتر نباشد. بين 15 تا 20 سؤال

3- سؤالات پرسشنامه براساس هدف تحقيق تنظيم گردد.

4- پرسشنامه بايد پاسخگو را جذب كرده منظم و مرتب باشد.

5- سؤالات پرسشنامه با بيان ساده مفهوم و حتي الامكان كوتاه باشد

6- پرسشنامه همراه با دستورالعمل تكميل آن بوده و چگونگي پاسخ به سؤالات مشخص شود

7- سؤالات اوليه سؤالاتي باشد كه پاسخگويي به آنها آسان تر است.

8- در تنظيم سؤالات توالي زماني و موضوعي در نظر گرفته شود.

9- پرسش ها از لحاظ فرهنگي طوري باشد كه پاسخگو را به واكنش منفي برنيانگيزد

10- پرسش ها داراي يك نظم روان شناختي باشد. از سؤالات كلي به اختصاصي پيش رود.

11- قبل از اجراء از روايي و پايايي آن اطمينان حاصل شود.

12- در پرسشنامه هايي كه خيلي طولاني هستند سؤال هاي مهم در آخر پرسشنامه قرار داده نشود.

13- بين سوالات رابطه منطقي برقرار باشد.

14- پرسشنامه بايد حسن ختام داشته باشد و در پايان پرسشنامه بر محقق واجب است كه از پاسخگويان تشكر و قدرداني كند.

نكات ضروري در تدوين سؤالات:

1- از سؤال هاي نامفهوم و مبهم پرهيز شود.

2- از سؤالات هدايت كننده اجتناب شود.

3- از سؤالات پيچيده پرهيز شود.

4- از سؤالات دو وجهي كه شامل دو سؤال در يك پرسش است اجتناب شود.

5- از سؤالات مستقيم كه موجب تحريك و حساسيت پاسخ دهنده (آزمودني) مي شود خودداري شود.

6- تا جائي كه ممكن است از ارائه سؤال هاي منفي خودداري شود.

7- از تنظيم سؤالاتي كه پاسخ آنها در دسترس نيست يا با مشكل موجه مي شود خودداري گردد.

معايب و محاسن استفاده از پرسشنامه:

محاسن:

1- با پرسشنامه اطلاعات وسيعي با سرعت زياد گردآوري شود.

2- به زمان كمتري براي پاسخگويي و تكميل نياز دارد.

3- هزينه آن نسبتاٌ پائين است.

4- افراد زيادتري را مي توان مورد پرسش قرارداد

5- امكان تبديل داده ها به كميت و سپس تجزيه و تحليل و سنجش همبستگي گوناگون بين آنها را مي دهد.

6- استفاده از پرسشنامه يكسان را براي كليه پاسخ دهندگان

7- عدم تأثير گذاري پرسشگر بر روي پاسخ دهنده

8- گردآوري سريع داده ها

9- پايداري پاسخ ها

10- عيني بودن پاسخ ها كه به طور كامل مي توان آن را از قضاوت شخصي محقق تفكيك كرد.

11- وجود فرصت كافي براي پاسخ كنندگان جهت ارائه جواب هاي نسنجيده

* اگر چنانچه نكات مهم به نظر شما مي رسد و من از طرح آن غافل مانده ام اينجانب را راهنمائي فرمائيد.

معايب:

1- نبود ارتباط بين پرسشگر و پاسخگو در صورتي كه نياز به توضيح باشد.

2- درنظر نگرفتن تفاوت هاي فردي پاسخ كنندگان

3- پاسخ به سؤالات كليه ابعادي رفتاري پاسخ دهنده را نمي سنجد

4- محدوديت در كميت پاسخ

5- در همه موارد قابل استفاده نيست

6- احتمال بازنگشتن پرسشنامه به ويژه پرسشنامه هايي كه با پست ارسال مي شود زياد است.

چارچوب گزارش تحقيق

الف) بخش اول يا پيشگفتار (10صفحه)

1- صفحه عنوان   2- قدرداني     3 – فهرست محتوا          4- فهرست جداول          5- فهرست نمودارها

ب) سازمان اصلي گزارش

1- مقدمه

   1-1- بيان مسئله: پرسش هاي خاصي كه بايد به آنها پاسخ داده شود، فرضيه هاي مورد آزمايش

   2-1- اهميت مسئله

   3-1- هدف هاي مسئله

   4-1- پيش فرض ها، محدوديت ها و حدود مطالعه

   5-1- تعريف اصطلاحات مهم

2- مروري بر ادبيات مربوط به تحقيق، تحليلي از تحقيق هاي پيشين (تحقيق مرتبط) (20صفحه)

ادبيات تحقيق بايد از نوع اطلاعات باشد كه مرتبط با تحقيق باشد و در تحقيق از آن استفاده كرده باشيم، در غير اين صورت بي مورد بوده و حذف مي شود.

3- طرح تحقيق

1-3- روش هايي كه به كار رفته است

2-3- منابع داده ها

3-3- روش هاي جمع آوري داده ها

4-3- توصيف ابزارها و وسائل جمع آوري داده ها

4- ارائه داده ها و تحليل آنها

1-4- متن يا مفاد تحقيق

2-4- جداول

3-4-نمودارها

5- خلاصه و نتيجه گيري

1-5- بين مجدد مسئله

2-5- توصيف روش هاي به كار گرفته شده

3-5- يافته هاي اصلي و نتيجه گيري

4-5- توصيه براي پژوهش  هاي بعدي

ج) بخش منابع

1- فهرست منابع

2- پيوست ها

محدوده تحقيق: منطقه و محدوده جغرافياي اجراي طرح وتحقيق. بررسي مراكز آموزش از راه دور در منطقه 20 آموزش وپروروش  تهران بزرگ.

جامعه تحقيق: بيان جزئي و دقيق تمامي افراد و يا عناصر مورد مطالعه: دانش آموزان- مقطع دبيرستان- دختر- نوبت اول- سال دوم ( مقطع تحصيلي- سن-جنس-پايه تحصيلي-منطقه-شهر)

محدوديت تحقيق: عدم دسترسي به آمار دقيق و امساك سازمانها وافراد در بيان آمار، اطلاعات و تمامي آنچه محقق بدان نياز دارد. در اين بخش وپس از اتمام كارهاي اين بخش به بخش: من توصيه ميكنم ميرسد وراه‌هاي گذر از اين مرحله را به محققان بعدي توصيه ميكند كه خود راهي است در تميز تحقيق و كپي.

اهميت تحقيق: پژوهشگر جهت پي بردن به اهميت تحقيق به بررسي جوانبي از تحقيق مي‌پردازد كه داراي مزيت‌هايي است و اين مزيت‌ها اولويت تحقيق وي را ميرساتند و او را مكلف ميكند بعنوان كار اصلي تحقيق موضوع خود راانتخاب كند.

هدف تحقيق: هر تحقيق بايد هدفمند باشد. كار تحقيق مستلزم داشتن هدفي روشن وصريح است حتي اگر پايان نامه دانشجويي باشد. از آنجا كه نفس پايان‌نامه نويسي نيز مستلزم تسلط دانشجو به تحقيق مورد نظر وي جهت دفاع است لازم است پژوهشگر احاطه كامل به تحقيق داشته باشد كه چرا اين موضوع را انتخاب كرده است؟ جواب:‌ بمنظور يافتن راهكارهاي مطلوب وارائه آن به مسئولين ذيربط.

موارد امتحاني 22/2/87: فصل اول ص20تا ص55،‌فصل چهارم تا ششم بطور كامل.

موارد لازم جهت ذكر در برگه A4: عنوان، بيان مسئله،‌هدف،‌اهميت،‌فرضيه،‌متغيرها،‌محدوده و جامعه، محدوديت،‌ابزار گردآوري تحقيق(مبتني بر ارقام و آمار-پرسشنامه- مشاهده يا مصاحبه) بيان گردد.